{"id":14665,"date":"2022-06-13T17:10:34","date_gmt":"2022-06-13T16:10:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.limearchive.org.uk\/?page_id=14665"},"modified":"2026-10-22T13:42:04","modified_gmt":"2026-10-22T12:42:04","slug":"origins","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/eisteddfod-story\/origins\/","title":{"rendered":"Gwreiddiau"},"content":{"rendered":"<p class=\"has-text-align-left\">Daeth yr awgrym cyntaf y gellid addasu\u2019r cysyniad Cymreig unigryw o eisteddfod i hybu cytgord rhyngwladol ym mis Awst 1943, pan ymwelodd pedwar uwch aelod o lywodraethau alltud y cynghreiriaid ag Eisteddfod Genedlaethol Cymru ym Mangor.<\/p>\r\n<p><!-- \/wp:gallery -->\r\n\r\n<!-- wp:image {\"id\":14666,\"sizeSlug\":\"large\",\"linkDestination\":\"none\"} --><\/p>\r\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"639\" class=\"wp-image-14666\" src=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/1943-Bangor-4-diplomats-1024x639.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/1943-Bangor-4-diplomats-1024x639.jpg 1024w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/1943-Bangor-4-diplomats-300x187.jpg 300w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/1943-Bangor-4-diplomats-768x479.jpg 768w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/1943-Bangor-4-diplomats.jpg 1040w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/>\r\n<figcaption class=\"wp-element-caption\">1943 National Eisteddfod, Bangor<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<p><!-- \/wp:image -->\r\n\r\n<!-- wp:paragraph {\"align\":\"left\",\"placeholder\":\"Content\u2026\"} --><\/p>\r\n<p class=\"has-text-align-left\">Y rhain oedd Dr Miha Kick (Dirprwy Brif Weinidog Iwgoslafia), Msr Jules Hoste (Dirprwy Weinidog Addysg Gwlad Belg), Msr Juraj Sl\u00e1vik (Gweinidog Mewnol Tsiecoslofacia) a Msr B. Karavaev (Rwsia). Trefnwyd y daith gan y Cyngor Prydeinig; tywysydd y blaid oedd Harold Tudor, newyddiadurwr o Lerpwl a aned yng Nghoedpoeth a oedd hefyd yn gweithio i\u2019r Cyngor Prydeinig fel cynrychiolydd rhanbarthol cynorthwyol, yn gofalu am Ogledd Cymru o\u2019u swyddfa ym Manceinion.<\/p>\r\n<p><!-- \/wp:paragraph -->\r\n\r\n<!-- wp:image {\"id\":15522,\"width\":380,\"height\":512,\"sizeSlug\":\"large\",\"linkDestination\":\"none\"} --><\/p>\r\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"759\" height=\"1024\" class=\"wp-image-15522\" style=\"width: 380px; height: 512px;\" src=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/Juraj_Slavik-759x1024.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/Juraj_Slavik-759x1024.jpg 759w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/Juraj_Slavik-222x300.jpg 222w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/Juraj_Slavik-768x1037.jpg 768w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/Juraj_Slavik-1138x1536.jpg 1138w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/Juraj_Slavik-1200x1620.jpg 1200w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/Juraj_Slavik.jpg 1440w\" sizes=\"auto, (max-width: 759px) 100vw, 759px\" \/>\r\n<figcaption class=\"wp-element-caption\">Juraj Sl\u00e1vik<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<p><!-- \/wp:image -->\r\n\r\n<!-- wp:paragraph --><\/p>\r\n<p>Roedd Juraj Sl\u00e1vik yn fardd nodedig yn ogystal \u00e2 gwleidydd uchel ei barch, llysgennad Tsiecoslofacia i UDA ar \u00f4l y rhyfel. Ysgrifennodd draethawd am ei brofiad ym Mangor, \u201cEisteddfod Y Cymru\u201d, gan bwysleisio pedwar pwynt:\u00a0<\/p>\r\n<p><!-- \/wp:paragraph -->\r\n\r\n<!-- wp:list --><\/p>\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><!-- wp:list-item -->\r\n<li><em>Y cyferbyniad rhwng arswyd angheuol y rhyfel a bywiogrwydd digwyddiad yn dathlu\u2019r celfyddydau mewn lleoliad hardd<\/em><\/li>\r\n<li><em>Natur gystadleuol yr \u0175yl, a oedd yn annog safonau perfformiad uchel.<\/em><\/li>\r\n<li><em>Llawenydd creu cerddoriaeth ryngwladol ddigymell (mae&#8217;n canmol noson yng Ngholeg Normal Bangor).<\/em><\/li>\r\n<li><em>Y byddai cynrychiolwyr y bobl rydd ar \u00f4l y rhyfel yn cymryd rhan yn y gwyliau Cymreig, gan wisgo gwisgoedd cenedlaethol. <\/em><\/li>\r\n<!-- \/wp:list-item --><\/ul>\r\n<p><!-- \/wp:list --><\/p>\r\n<div class=\"wp-block-file\"><a href=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Slavik-Eisteddfod-Essay.pdf\">Traethawd Eisteddfod Juraj Sl\u00e1vik [pdf]<\/a><\/div>\r\n<div>\u00a0<\/div>\r\n<p><!-- wp:gallery {\"linkTo\":\"none\"} --><\/p>\r\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped\"><!-- wp:image {\"id\":14699,\"sizeSlug\":\"large\",\"linkDestination\":\"none\"} -->\r\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"508\" class=\"wp-image-14699\" src=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Clayton-Russon-President-1947.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Clayton-Russon-President-1947.jpg 300w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Clayton-Russon-President-1947-177x300.jpg 177w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\r\n<figcaption class=\"wp-element-caption\">Clayton Russon<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<!-- \/wp:image -->\r\n\r\n<!-- wp:image {\"id\":14677,\"sizeSlug\":\"large\",\"linkDestination\":\"none\"} -->\r\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"621\" class=\"wp-image-14677\" src=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Harold-Tudor.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Harold-Tudor.jpg 600w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Harold-Tudor-290x300.jpg 290w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/>\r\n<figcaption class=\"wp-element-caption\">Harold Tudor<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<!-- \/wp:image -->\r\n\r\n<!-- wp:image {\"id\":14692,\"sizeSlug\":\"large\",\"linkDestination\":\"none\"} -->\r\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"617\" class=\"wp-image-14692\" src=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/W-S-Gwynn-Williams.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/W-S-Gwynn-Williams.jpg 600w, https:\/\/www.limearchive.org.uk\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/W-S-Gwynn-Williams-292x300.jpg 292w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/>\r\n<figcaption class=\"wp-element-caption\">W S Gwynn Williams<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<!-- \/wp:image --><\/figure>\r\n<p><!-- \/wp:gallery -->\r\n\r\n<!-- wp:paragraph --><\/p>\r\n<p>Ym 1944 agorodd y Genedlaethol yn Llandybie gyda chyngerdd rhyngwladol ar y dydd Sadwrn cyn wythnos Eisteddfod. Mae ei gofnodion yn nodi \u201cSyfrdanodd y cyngerdd hwn y bobl gan ei wychder. Pwy all anghofio canu Byddin Gwlad Pwyl neu ganu Marian Nowakowski, neu Liza Fuchsora ac Edward A. Kilenyi ar y piano &#8230; roedd awyrgylch rhyngwladol yn yr Eisteddfod o&#8217;r dechrau i&#8217;r diwedd. Cafodd y bobl gyfle i gymharu eu safonau \u00e2&#8217;r gorau o wledydd tramor; cafodd yr ymwelwyr tramor gyfle i ddysgu am Gymru, ei hymreolaeth a&#8217;i dyheadau.&#8221;<\/p>\r\n<p>Wedi\u2019i ysbrydoli gan syniadau Sl\u00e1vik\u2019 a phrofiad Llandybie, fe wnaeth Tudor eplesu\u2019n araf y cysyniad o eisteddfod ryngwladol ar \u00f4l y rhyfel, ac yng ngwanwyn 1945 penderfynodd wneud iddo ddigwydd gyda chorau o lawer o wledydd. Yn Eisteddfod Genedlaethol Rhosllanerchrugog ym mis Awst 1945 bu Tudor yn trafod y cysyniad gyda WS Gwynn Williams, cyfarwyddwr cerdd yr Orsedd a phreswylydd o Langollen [CA1]. Cysylltodd Tudor \u00e2\u2019r Eisteddfod Genedlaethol i geisio ychwanegu diwrnodau cystadlu rhyngwladol at \u0175yl Bae Colwyn 1947, ond gwrthodwyd y syniad oherwydd pryderon y National ynghylch cael ei gorymestyn, o ystyried yr anawsterau disgwyliedig o ailadeiladu ar \u00f4l y rhyfel.<\/p>\r\n<p>Ceisiodd Gwynn Williams a Tudor leoliadau ar gyfer eu g\u0175yl mewn trefi ar draws Gogledd Cymru, heb lwyddiant, ond yng ngwanwyn 1946 cododd ateb yn agos i gartref. Daeth George Northing, meistr Kistory yn Ysgol Ramadeg Llangollen a chymydog Gwynn Williams\u2019 ar Abbey Road, yn gadeirydd Cyngor Dosbarth Trefol Llangollen yn etholiadau dechrau mis Ebrill. Ar Fai 24 cytunodd ei gyngor i ddatblygu&#8217;r \u0175yl; ar Fehefin 4 cipiwyd y penderfyniad yn frwd yn y daflen newyddion leol, y Tuesday Review.[CA2]\u00a0<\/p>\r\n<p><!-- \/wp:paragraph -->\r\n\r\n<!-- wp:paragraph --><\/p>\r\n<p>Ffurfiwyd pwyllgor trefnu, gyda swyddi allweddol i Northing (Cadeirydd), Gwynn Williams (Cyfarwyddwr Cerdd) a Harold Tudor (Cyfarwyddwr Cyhoeddus). Daeth dyn busnes amlwg o Gymru, Clayton Russon, yn Arlywydd gweithgar iawn. [CA3] Enillodd cyfarfod tref ym mis Gorffennaf gefnogaeth bellach, ac erbyn mis Awst roedd digon o arian (\u00a31,100) wedi&#8217;i godi i gario&#8217;r fenter drwodd i&#8217;r derbyniadau tocyn cyntaf. Cae hamdden y dref fyddai\u2019r safle, llogwyd pabell fawr \u00e2 seddi 6000 o gwmni yng Nghaer, ac addawodd y Cyngor Prydeinig ddod o hyd i gorau tramor. Ymrestrwyd talentau blaenllaw Cymreig i ddylunio tlws a llunio arwyddair [CA4]. Rhoddwyd ystafell gan y Royal Hotel i&#8217;w defnyddio fel swyddfa, sefydlwyd pwyllgorau i gwmpasu agweddau fel lletygarwch i&#8217;r cystadleuwyr a threfnu&#8217;r maes; [CA5] hysbyswyd papurau newydd, cwmn\u00efau r\u00eel newyddion a darlledwyr a&#8217;u syfrdanu wrth recordio ac adrodd; benthycwyd seddi o gapeli; trafodwyd prisiau tr\u00ean rhad i gystadleuwyr ac roedd yn hawdd tynnu cwponau dogni ychwanegol a phapur ar gyfer rhaglenni o weinidogaethau defnyddiol.<\/p>\r\n<p>Derbyniwyd a derbyniwyd 40 o geisiadau gan gorau mewn 14 o wledydd. Roedd y rhan fwyaf yn dod o&#8217;r DU. Ym Mehefin 1947 arhosodd y dref i&#8217;r corau gyrraedd.<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>\u00a9 Chris Adams 2022<\/p><!-- \/wp:paragraph -->","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Daeth yr awgrym cyntaf y gellid addasu\u2019r cysyniad Cymreig unigryw o eisteddfod i hybu cytgord rhyngwladol ym mis Awst 1943, pan ymwelodd pedwar uwch aelod o lywodraethau alltud y cynghreiriaid ag Eisteddfod Genedlaethol Cymru ym Mangor. 1943 National Eisteddfod, Bangor Y rhain oedd Dr Miha Kick (Dirprwy Brif Weinidog Iwgoslafia), Msr Jules Hoste (Dirprwy Weinidog [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":85,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"templates\/template-sidebar.php","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-14665","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14665","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14665"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14665\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16673,"href":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14665\/revisions\/16673"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/85"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.limearchive.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14665"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}